Sau hai năm kể từ khi cuộc cách mạng AI bùng nổ, chúng ta đã đi qua giai đoạn hào hứng ban đầu để bước vào một thực tế khốc liệt hơn: Giai đoạn đo lường giá trị thực. Trong chương trình Top of Mind mới nhất của Gartner, một câu hỏi đã được đặt ra cho các CEO: AI thực sự mang lại giá trị tài chính nào cho doanh nghiệp?
Để trả lời câu hỏi này, Gartner đã định nghĩa lại “thước đo thành công” thông qua bộ ba chỉ số: ROI, ROE và ROF.
1. Return on Employee (ROE) – Giá trị với nhân viên
ROE tập trung vào năng suất cá nhân. Chúng ta thấy nhân viên dùng AI để tóm tắt biên bản họp (MoM), soạn thảo email hay dịch tài liệu nhanh chóng. Tuy nhiên, có một nghịch lý: Năng suất cá nhân tăng không đồng nghĩa với lợi nhuận doanh nghiệp tăng.
- Thách thức: Rất khó để chứng minh việc nhân viên tiết kiệm được 1 giờ làm việc sẽ trực tiếp tạo ra thêm bao nhiêu doanh thu.
- Góc nhìn mới: CEO nên xem ROE là chỉ số về sự gắn kết (Engagement). Doanh nghiệp tạo điều kiện cho nhân viên dùng AI sẽ có lợi thế giữ chân nhân tài và xây dựng môi trường làm việc hiện đại hơn so với các doanh nghiệp thận trọng.
2. Return on the Future (ROF) – Giá trị đầu tư cho tương lai
ROF là một canh bạc mang tính chiến lược. ROF không xuất hiện ở các tác vụ nhỏ lẻ mà nằm ở việc tái cấu trúc cốt lõi: thay đổi quy trình sản xuất hoặc đổi mới cách thức cung ứng dịch vụ.
- Thực trạng: đại đa số doanh nghiệp hiện nay vẫn chọn giải pháp “quan sát và chờ đợi” xem các doanh nghiệp đầu ngành sẽ triển khai AI trước rồi học hỏi theo.
3. Return on Investment (ROI) – Giá trị trên sự đầu tư
Quay lại với thước đo tài chính truyền thống, ROI chỉ xuất hiện khi AI được nhúng sâu vào vận hành.
- Ví dụ điển hình: Global Fashion Group đã triển khai AI để hỗ trợ các nhà bán lẻ trên sàn Zalora, dùng AI giảm chi phí hỗ trợ và tăng hiệu quả kinh doanh.
- Rào cản: Sai lầm lớn nhất hiện nay của các doanh nghiệp là các dự án AI chỉ dừng lại ở mức thí điểm (pilot), thiếu tính chiến lược lâu dài. Để có ROI, doanh nghiệp cần những đội ngũ chuyên trách thay vì những thử nghiệm rời rạc.
Kết luận
Gartner cảnh báo rằng chúng ta đang chứng kiến một sự thoái trào nhất định của AI khi những kỳ vọng quá cao không được đáp ứng ngay lập tức. Gartner khuyến nghị các nhà điều hành:
- Quản trị tập trung: Coi các dự án AI như một danh mục đầu tư (Portfolio) có tính trọng tâm.
- Tách biệt khái niệm: Làm rõ “tăng năng suất” (Productivity) và “tạo ra giá trị” (Value Creation).
- Cái nhìn đa chiều: Đừng chỉ nhìn vào ROI ngắn hạn, hãy đánh giá cả ROE và ROF để xây dựng lợi thế cạnh tranh từ AI.
Tổng hợp từ youtube của Gartner.